Osobowość i jej zaburzenie
Osobowość to unikalny, względnie trwały zbiór cech psychicznych i zachowań, które determinują sposób, w jaki dana osoba myśli, czuje i działa oraz który odróżnia nas od innych. Osobowość kształtuje się na przestrzeni życia, pod wpływem genetyki, środowiska, doświadczeń życiowych i interakcji społecznych. Każdy z nas ma osobowość, a niektórzy mają zaburzenia osobowości.
Zaburzenia osobowości mogą prowadzić do zaginięć ze względu na specyficzne sposoby reagowania na otoczenie i ludzi, nikłe relacje interpersonalne i skłonność do izolacji a także znikomość emocji.
Dla przykładu omówię dokładniej potencjalne przyczyny zaginięć wśród osób, których potocznie nazywa się „Pustelnikami” a w nomenklaturze psychologicznej osobowością schizoidalną. To osobowości, które nie potrzebują nikogo oprócz siebie. Przy dużym nasileniu cech schizoidalnych powodującym problemy w sferze osobistej, społecznej, lub prawnej mówimy o schizoidalnym zaburzeniu osobowości. Na potrzeby tego wpisu nazw używam zamiennie.
Zaginięcie dobrowolne „Pustelnika”.
W przypadku zaginięcia kluczowe jest opracowanie profilu psychologicznego osoby zaginionej, który pomaga a czasem nawet determinuje rodzaj i kolejność działań podejmowanych przez policję i ratowników.
Osoby z osobowością schizoidalną mają tendencję do unikania bliskich relacji i preferują samotność. Zaginięcie może więc być wynikiem świadomej decyzji o wycofaniu się ze społeczeństwa i próby życia w odosobnieniu. Osobowości schizoidalne mogą celowo opuścić znane otoczenie, aby uniknąć sytuacji wymagających interakcji z innymi ludźmi, które są dla nich stresujące lub niekomfortowe. Osoby te często wydają się obojętne na emocje innych i mogą czuć się obciążone oczekiwaniami związanymi z bliskimi relacjami. Zaginięcie może być próbą ucieczki od sytuacji, w których są zmuszone do wyrażania emocji lub reagowania w sposób, który nie jest dla nich naturalny. Mogą zniknąć, aby uniknąć odpowiedzialności lub sytuacji, które wywołują dyskomfort emocjonalny związany z relacjami międzyludzkimi.
Osoby te mogą wybierać życie w odosobnieniu lub w naturze, gdzie nie są zobowiązane do utrzymywania kontaktów społecznych. W takich odosobnionych miejscach należy ich poszukiwać – w ich samotniach.
Osoby z osobowością schizoidalną mają niewielkie potrzeby w zakresie kontaktów interpersonalnych, mogą zniknąć bez poczucia straty czy tęsknoty za bliskimi. Nie ma więc co liczyć na kontakt z ich strony wynikający z troski o tych, którzy się o nich martwią. Tego typu komunikaty publikowane w mediach nie przyniosą oczekiwanych skutków, zniknęły przecież aby odciąć się od społecznych oczekiwań.
Krytyczne lub traumatyczne są dla osobowości schizoidalnych zmiany w życiu, takie jak śmierć bliskiej osoby lub utrata pracy, mogą spowodować, że osoba schizoidalna podejmie decyzję o ucieczce od dotychczasowego życia i odcięciu się od wszelkich relacji.
„Pustelnik” ofiarą przestępstwa
Z tych samych powodów, wynikających z potrzeb psychologicznych i (a)społecznych postaw, „Pustelnik” może stać się ofiarą przestępstwa. Osoby z osobowością schizoidalną mogą unikać kontaktu z organami ścigania lub wstydzić się zgłaszania przestępstwa, ponieważ nie chcą wchodzić w interakcje z innymi ani dzielić się szczegółami swojego życia. Mogą mieć przekonanie, że nikogo nie interesują i nie ma sensu w zgłaszaniu przestępstwa. Myślą, że to jest nieważne, co ich spotyka lub, że ich sprawa nie zostanie potraktowana poważnie.
Jednak w ich stylu bycia i życia istnieją wzorce behawioralne i emocjonalne narażające ich na ryzyko stania się ofiarą, wśród nich:
- Osoby z osobowością schizoidalną często spędzają czas w samotności i odosobnieniu, z dala od skupisk ludzkich, w miejscach, które mogą być mniej bezpieczne. To zwiększa ryzyko, że padną ofiarą przestępstw, takich jak napaść czy kradzież, ponieważ przestępcy mogą preferować atakowanie osób, które są same. Bycie zauważonym przez potencjalnych świadków, jest bliska zeru.
- Osoby z osobowością schizoidalną często unikają relacji społecznych i nie mają szerokiego grona znajomych czy bliskich, co może sprawić, że w sytuacjach kryzysowych są bardziej bezbronne. Ich samotność oznacza, że potencjalni napastnicy mogą postrzegać je jako łatwiejsze cele, ponieważ mają mniejsze prawdopodobieństwo szybkiego uzyskania pomocy. Szczególnie istotne są takie czynniki ryzyka jak: brak sieci wsparcia, co potencjalni napastnicy postrzegają dla siebie jako ułatwienie.
- Osobom z osobowością schizoidalną brakuje asertywności i stawania w swojej obronie, co może sprawić, że napastnicy postrzegają je jako osoby, które łatwo zastraszyć lub wykorzystać.
- Ze względu na minimalne okazywanie emocji i dystans emocjonalny, osoby te mogą nie okazywać strachu lub zaniepokojenia w obliczu zagrożenia, co sprawia, że mogą nie reagować adekwatnie na przemoc lub manipulację.
- Osoby te mogą mniej zwracać uwagę na swoje otoczenie, co czyni je bardziej podatnymi na ataki z zaskoczenia. Mogą też nie dostrzegać nadchodzącego zagrożenia lub potencjalnie niebezpiecznych sytuacji.
W każdym przypadku zaginięcia istotne jest, aby odróżnić zaginięcie kryminalne od niekryminalnego i podjąć adekwatne działania z wykorzystaniem dostępnych możliwości. Jednym z narzędzi śledczych jest profilowanie osób zaginionych, przeprowadzane przez psychologa.
Środki ostrożności dla „Pustelnika”
Jeśli jesteś typem „Pustelnika”, dla własnego bezpieczeństwa:
Miej świadomość otoczenia: Nawet jeśli towarzystwo innych nie jest dla Ciebie komfortowe, rozwijaj nawyk świadomej obserwacji otoczenia, aby wykrywać potencjalne zagrożenia i unikać ryzykownych sytuacji.
Znaj miejsca awaryjne: Warto znać bezpieczne trasy i miejsca, do których można udać się w sytuacji zagrożenia, takie jak komisariaty, kawiarnie czy sklepy z dużym ruchem.
Zabezpiecz dom: Zainwestuj w solidne drzwi, zamki, kamerę, oświetlenie zewnętrzne i ogrodzenie, by zwiększyć bezpieczeństwo swojej przestrzeni.
Dbaj o urządzenia: Regularnie sprawdzaj sprawność telefonu, latarki i systemów alarmowych, aby były gotowe do użycia w nagłych przypadkach.
Wyposaż się w środki ochrony osobistej: Zaopatrz się w alarm akustyczny (brelok przy kluczach, plecaku czy pasku) i gaz pieprzowy.
Nawiąż kontakt z sąsiadem: Warto mieć przynajmniej jednego sąsiada, z którym jesteś w kontakcie – widywanie się od czasu do czasu może zwiększyć bezpieczeństwo.
Podziel się numerem telefonu: Upewnij się, że ktoś z rodziny lub znajomych ma Twój numer.
Miej pod ręką numery alarmowe: Trzymaj numer 112 lub 997 w łatwo dostępnym miejscu i nie wahaj się dzwonić w razie zagrożenia.
Obserwuj emocje i reakcje: Zwracaj uwagę na emocje innych w kontakcie z Tobą, a także na swoje odczucia – jak wyrażasz emocje i jak inni na nie reagują.
Ćwicz asertywność: Reaguj wprost na niewłaściwe zachowanie wobec Ciebie. Nauka podstaw asertywności i umiejętności mówienia „nie” może chronić przed nadużyciami.
Szkolenie z bezpieczeństwa psychicznego: Weź udział w kursie online dotyczącym bezpieczeństwa psychologicznego.
Wsparcie: W razie pytań napisz do mnie – Ty jesteś ważna/y. Twoje sprawy są ważne.
email: kontakt@szkolaprofilowania.pl
Pamiętaj, że te kroki mogą pomóc Ci czuć się bezpieczniej i bardziej pewnie w codziennym życiu.
Urszula Cur
