20 listopada 2024 roku w ramach XXVIII Dni Edukacji Prawniczej przeprowadziłam na Uniwersytecie Warszawskim wykład pt. „Profilowanie nieznanych sprawców – od intuicji do nauki”.
Profilowanie psychologiczne przeszło długą drogę od intuicyjnych działań śledczych do naukowo ugruntowanej dziedziny. Na początku opierało się na doświadczeniu praktyków, jak w przypadku morderstw Kuby Rozpruwacza, gdy śledczy z pomocą medyków sądowych próbowali odgadnąć psychologię sprawcy. W XX wieku zaczęto stosować bardziej systematyczne podejście, tworząc profile oparte na dowodach i analizie behawioralnej.
Przedstawiając metodę „4 kroków profilowania” omawiałam ślady fizyczne i ślady psychologiczne. Na przykład ślady linii papilarnych mogą pojawić się wyłącznie na skutek kontaktu dłoni lub palców z powierzchnią, co zazwyczaj świadczy o obecności osoby w miejscu zdarzenia – pozostaje jednak pytanie, kiedy to miało miejsce. Ślady traseologiczne powstają z kolei w wyniku kontaktu stopy (bosej lub w obuwiu) z podłożem. Przedmioty pozostawione, porzucone lub zgubione, takie jak niedopałki papierosów, narzędzia czy łuski, mogą dostarczać istotnych wskazówek śledczych.
Ślady psychologiczne stają się widoczne w świetle interpretacji ułożenia śladów fizycznych, które umożliwia stawianie hipotez o rodzaju czynności, przebiegu wydarzeń, a nawet cechach fizycznych i dyspozycjach psychicznych sprawcy. Z kolei analiza przedmiotów zabranych z miejsca zdarzenia pozwala odkryć nawyki, nałogi czy preferencje sprawcy oraz pośrednio odtworzyć jego działania i motywacje.
Dziś profilowanie jest interdyscyplinarną dziedziną, łączącą psychologię, psychiatrię, kryminalistykę, kryminologię i analizę danych, co pozwala nie tylko na określanie dyspozycji psychologicznych sprawców, ale także na budowanie strategii zapobiegania przestępstwom. Dzięki tej ewolucji, metody i techniki profilowania stały się narzędziami naukowymi wspierającymi wymiar sprawiedliwości.
Wprowadzenie zajęć z psychologii śledczej na wydziałach prawa jest niezwykle istotne, ponieważ umożliwia przyszłym prawnikom lepsze zrozumienie ludzkich zachowań i motywacji, które są kluczowe w pracy z klientami, świadkami i „przeciwnikami” procesowymi. Prawo jako dziedzina zajmuje się regulowaniem relacji międzyludzkich, a jego skuteczna praktyka wymaga znajomości mechanizmów psychologicznych, takich jak motywacja, emocje czy procesy podejmowania decyzji. Dzięki wiedzy psychologicznej prawnicy mogą bardziej świadomie analizować zachowania ludzi oraz skuteczniej argumentować przed sądem.
Dziękuję za spotkanie. Do zobaczenia! Urszula Cur
