20 listopada 2024 roku spotkałam się z kameralną grupką osób studenckich na wydarzeniu zorganizowanym przez Koło Naukowe Kryminalistyki przy Centrum Nauk Sądowych Uniwersytetu Warszawskiego, przedstawiłam wykład pt. „Zaburzenia parafilne w kontekście profilowania psychologicznego nieznanych sprawców przestępstw”.
Parafilie, to zaburzenia związane z niecodziennymi preferencjami seksualnymi. Natomiast zaburzenia parafilne, zgodnie z klasyfikacją ICD-11, obejmują te parafilie, które powodują istotne cierpienie psychiczne osoby dotkniętej lub prowadzą do krzywdzenia innych, takie jak pedofilia, ekshibicjonizm, podglądactwo czy sadomasochizm w jego szkodliwej formie. Kluczowym kryterium diagnostycznym jest to, że preferencje te wiążą się z naruszeniem praw innych lub negatywnie wpływają na życie jednostki. Wiedza na temat zaburzeń parafilnych jest niezwykle ważna dla kryminalistyków i śledczych, ponieważ te zaburzenia często stanowią podłoże motywacyjne w przestępstwach na tle seksualnym. Zrozumienie mechanizmów psychologicznych i behawioralnych osób z zaburzeniami parafilnymi umożliwia skuteczniejsze tworzenie ich profili psychologicznych, co jest kluczowe w ich identyfikowaniu.
Profilowanie pozwala łączyć wzorce działań sprawców z ich motywacjami, możliwym sposobem myślenia i mapami poznawczymi. Dzięki temu można zidentyfikować schematy zachowań, które są specyficzne dla określonych zaburzeń parafilnych, co pomaga w przewidywaniu ich kolejnych działań i ograniczaniu ryzyka popełniania kolejnych przestępstw. Wiedza ta wspiera także analizę miejsc zbrodni, interpretację śladów oraz wykrywanie powiązań między różnymi zdarzeniami. Śledczy, którzy rozumieją specyfikę zaburzeń parafilnych, są również lepiej przygotowani do prowadzenia przesłuchań i interakcji z podejrzanymi, co może zwiększyć skuteczność dochodzeń.
Dodatkowo, zrozumienie zaburzeń parafilnych pozwala na lepsze opracowanie strategii prewencji i resocjalizacji sprawców. Dzięki temu można skuteczniej chronić społeczeństwo przed kolejnymi aktami przemocy seksualnej, tworząc bardziej skuteczne środki ochrony i działania zapobiegawcze. W kontekście przestępstw przeciwko wolności seksualnej wiedza ta jest niezbędna, by odpowiednio interpretować zachowania sprawców i podejmować właściwe kroki w śledztwach.
Postać Jame’a Gumba, znanego jako „Buffalo Bill”, jest kluczowym antagonistą w kultowym filmie „Milczenie owiec” z 1991 roku. Buffalo Bill to seryjny morderca, który porywa młode kobiety, zabija je, a następnie obdziera ze skóry. Jego postać została częściowo zainspirowana prawdziwymi zbrodniarzami, takimi jak Ed Gein, Ted Bundy i Jerry Brudos. W filmie walczy z nim agentka Clarice Starling, w tej roli doskonała Jodie Foster.
Film, mimo swojego sukcesu artystycznego i komercyjnego, wywołał kontrowersje związane z postrzeganiem osób transpłciowych. Postać Buffalo Billa, seryjnego mordercy, została przez niektórych widzów odebrana jako reprezentacja osób transpłciowych, co przyczyniło się do utrwalenia stereotypów i uprzedzeń wobec tej grupy.
Negatywne konsekwencje tego portretu wynikają z ówczesnego braku wiedzy i reprezentacji osób transpłciowych w mediach. W latach 90. temat ten był marginalizowany, a kiedy już się pojawiał, często przybierał formę sensacji, jak w przypadku Buffalo Billa. Skutkiem było piętnowanie osób transpłciowych jako niebezpiecznych czy zaburzonych, co dodatkowo izolowało tę społeczność i utrudniało jej akceptację w społeczeństwie.
Z drugiej strony, film stał się impulsem do rozpoczęcia dyskusji o tym, jak popkultura wpływa na kształtowanie społecznych uprzedzeń. Organizacje LGBTQ+, a zwłaszcza osoby transpłciowe, zaczęły publicznie krytykować stereotypowe przedstawienia w mediach, co w dłuższej perspektywie przyczyniło się do większej świadomości problemu. Dziś Milczenie owiec jest analizowane także pod kątem tego, jak ważne jest odpowiedzialne przedstawianie postaci marginalizowanych grup w filmach i serialach, aby nie utrwalać krzywdzących stereotypów.
Urszula Cur